Businesscoach voor creatieve vrouwen 8 min lezen

Wat is fawning en hoe herken je het op je werk?

Fawning is een automatische overlevingsreactie waarbij je conflict vermijdt door de ander te pleasen. Je herkent het op je werk aan altijd ja zeggen, jezelf aanpassen en je mening inslikken. Ik ben Margriet Meijer, businesscoach voor creatieve vrouwelijke ondernemers in Amsterdam, en zie fawning vooral terug in offertes, tarieven en klantcontact.

vrij als ondernemer maker in atelier
vrij als ondernemer maker in atelier

Een klant stuurt een mailtje: "Zou je er nog even snel een extra versie bij kunnen maken?" Je weet dat dit niet in de afspraak zat. Toch typ je binnen een minuut: "Natuurlijk, geen enkel probleem!" Daarna zit je 's avonds nog te werken en baal je van jezelf.

Herkenbaar? Of ze denken dat ze niet zakelijk genoeg zijn. Maar vaak speelt er iets anders, en dat ligt dieper dan een gebrek aan tips of een nieuwe prijslijst.

Hieronder kijk ik naar wat fawning eigenlijk is, hoe het eruitziet in een creatief bedrijf en wanneer je er iets mee moet. Ik doe dat zonder standaard stappenplan, want wat bij jou past, bepaal jij.

Wat is fawning precies?

Je sust de ander om gevaar of afwijzing te vermijden. Je maakt jezelf kleiner, vriendelijker en meegaander, zodat er geen ruzie komt.

Het gebeurt automatisch. Je rekent het niet uit en je kiest het niet. Je hoort jezelf al "natuurlijk, geen probleem" zeggen voordat je hebt nagedacht over wat je zelf wilt. Van buiten lijkt het gewoon op vriendelijkheid, en daarom zien de meeste mensen het niet, ook jijzelf niet.

Het verschil met aardig zijn zit in de keuze. Aardig zijn kies je: je helpt een klant omdat je dat wilt. Bij fawning zeg je ja omdat nee zeggen onveilig voelt. Je lichaam gaat dan voor de rust van de ander, niet voor jouw belang.

Eén ding wil ik duidelijk zeggen: fawning is geen diagnose. Ik gebruik het als een herkenbaar patroon en niet als een label dat ik jou opplak.

Hoe merk je fawning op je werk als creatief ondernemer?

Fawning op je werk herken je aan een automatisch ja, een snelle verontschuldiging of een aanpassing die niemand heeft gevraagd, gevolgd door een knoop in je maag of een gevoel van wrok. Je reageert voordat je hebt gecheckt wat je zelf wilt.

Een paar patronen komen steeds terug. Je zegt ja op een opdracht die niet bij je past en baalt daarna. Je past je offerte aan voordat de klant ook maar iets heeft gezegd. Je antwoordt binnen vijf minuten met excuses op een kritische mail. Je lacht mee met een klant die je werk wegwuift. En je voelt je verantwoordelijk voor de stemming van de ander, alsof een chagrijnige klant jouw werk is om op te lossen.

Herkenbare situaties in een creatief bedrijf en wat fawning daarin doet

SituatieFawning-reactieEerlijker alternatief
Een klant vraagt om extra revisiesJe doet het gratis en zegt nietsJe benoemt wat er in de afspraak zat en vraagt of de klant extra werk wil bijboeken
Een offerte blijft liggenJe past je tarief aan voor een reactieJe stuurt een neutrale opvolgmail en laat je tarief staan
Kritische mailJe biedt meteen excuses en korting aanJe leest de mail, wacht even en reageert op de inhoud
Een opdracht die niet bij je pastJe neemt hem aan uit angst voor een neeJe bedankt de klant en zegt eerlijk dat het niet bij je past
Een klant wil sneller resultaatJe werkt door in het weekendJe geeft aan wat er binnen de afgesproken tijd kan

Eén keer meegeven is geen probleem. Het gaat om het patroon: als het steeds gebeurt en je erna uitgeput of boos bent, is het geen service meer. Aanhoudende werkstress hoort bij de werkomgeving, en volgens de WHO heeft iedereen recht op een veilige en gezonde werkomgeving. Dat geldt ook voor jou, in je eigen atelier.

Waar komt fawning vandaan en waarom raakt het makers zo?

Fawning ontstaat meestal uit aangeleerde verwachtingen: braaf zijn, niemand tot last zijn en lief gevonden worden. Als je vroeg hebt geleerd dat vriendelijk zijn veiliger voelt dan zeggen wat je wilt, blijft dat patroon vaak werken als je ondernemer bent.

Bij makers komt daar iets bij. Maakwerk is persoonlijk. Een keramist, illustrator of sieradenmaker stopt eigen smaak en tijd in een product, dus kritiek op het resultaat voelt als kritiek op jou. Dan is sussen een snelle manier om de spanning weg te nemen.

Wie denkt dat ze elk moment door de mand kan vallen, probeert klanten tevreden te houden om dat niet te laten gebeuren.

Tot slot zit er in een eigen bedrijf niemand tussen jou en de klant. Geen baas die zegt "dat doen we niet", geen collega die even meedenkt. Jij staat er alleen tegenover, en dan wordt nee zeggen een stuk zwaarder.

review van kirsten
review van kirsten

Is het fawning, perfectionisme of gewoon goede service?

Je weet het verschil aan één vraag: doe ik dit omdat ik het wil, of omdat ik bang ben voor een nee? Goede service kies je zelf. Bij fawning en perfectionisme voelt het alsof je geen keuze hebt.

Het scheelt ook hoe je je daarna voelt. Na goede service heb je energie, want je hebt iets gegeven dat je wilde geven. Na fawning voel je je leeg of boos, vaak op jezelf.

Perfectionisme lijkt er soms op, maar de motor is anders. Bij perfectionisme draait het om je eigen maatlat: het is nog niet goed genoeg, dus je schaaft door. Bij fawning draait het om de verwachting van de ander: je past aan wat je denkt dat de klant wil, nog voordat die iets heeft gevraagd.

In de praktijk loopt het door elkaar. Je kunt een extra versie maken omdat je werk jou niet af genoeg lijkt, of omdat je bang bent dat de klant teleurgesteld is. Dezelfde handeling, een andere reden.

De tabel hieronder zet de verschillen naast elkaar. Lees hem niet als test met een uitslag. Zie hem als een manier om te merken welke kolom bij jouw laatste klantcontact past.

Wanneer is het meer dan aanpassen en wanneer zoek je hulp?

Fawning wordt meer dan aanpassen wanneer het zichtbaar op je lijf of je werk drukt: je slaapt slecht, je krijgt buikpijn van een mail van een klant of je schuift offertes weken voor je uit. Ook aanhoudende uitputting hoort daarbij. Dan gaat het niet meer om een vriendelijke werkstijl.

Let op deze signalen:

Aanhoudende klachten bespreek je met je huisarts. Burn-out is door de WHO opgenomen in de ICD-11 als beroepsgerelateerd verschijnsel en is geen medische aandoening. Daarom is een gesprek met een arts of psycholoog geen overdrijven, maar gewoon een goede stap.

Heb je te maken met trauma of zware klachten, dan is een psycholoog de juiste plek. Coaching vervangt therapie niet.

Voor vragen over werk en grenzen kan coaching wel helpen.

Wat kun je doen als je merkt dat je fawnt bij klanten?

Als je merkt dat je fawnt bij klanten, bouw je een kleine pauze in tussen het verzoek en je antwoord. Beantwoord een vraag over een offerte pas na een nacht slapen. Die ruimte haalt de schrik uit het moment, zodat je kunt voelen wat je zelf wilt.

Oefen daarvoor één korte zin: "Ik kom er morgen op terug." Hij klinkt zakelijk, is eerlijk en je hoeft niets uit te leggen. Zeg hem eerst hardop, voordat je hem in een mail zet.

Schrijf ook vooraf op wat wel en niet in een opdracht zit: aantal revisies, levertijd, wat extra werk is. Dan hoef je een grens niet midden in een gesprek te bedenken. Je wijst gewoon naar wat er stond.

Kijk daarna verder dan de losse situatie. Wat wil jij eigenlijk in je bedrijf? Ondernemen op jouw voorwaarden is dus meer dan een mooie gedachte.

Wil je eerst luisteren?

Fawning, perfectionisme en goede service naast elkaar

GedragFawningPerfectionismeGoede service
Wat drijft jeAngst voor afwijzing of ruzieAngst voor foutenZin om de klant te helpen
Hoe voel je je na afloopLeeg of boosUitgeput, nooit helemaal tevredenVoldaan, met energie
Reactie op kritiekDirect excusesEindeloos herwerkenRustig meedenken
Reactie op een extra verzoekAutomatisch jaWel ja, maar urenlang piekeren over de uitvoeringBewust kiezen, ja of nee
Wie bepaalt de grensDe klantJouw eigen maatlatJij

Wat ga je doen met je volgende klantmail?

Herken je jezelf in twee of meer situaties uit de tabel? Dan hoef je niet meteen je hele bedrijf om te gooien. Begin bij de eerstvolgende offerte of kritische mail. Laat hem een nacht liggen en kijk dan wat jij zelf wilt.

Eén ding verandert dit advies. Voelt het zwaar, slaap je al weken slecht of gaat het om meer dan werk alleen? Ga dan naar je huisarts of een psycholoog. Dat is een ander soort hulp dan coaching, en op zo'n moment is het de juiste.

Wil je er samen naar kijken, met jouw klanten en jouw bedrijf als uitgangspunt?

Loop deze punten door en vink af wat je deze week al hebt gedaan.

Lees verder

Veelgestelde vragen

Is fawning hetzelfde als people pleasing?

Nee, maar ze liggen dicht bij elkaar. People pleasing beschrijft wat je doet: anderen te vriend houden. Fawning gaat over waarom: je lichaam ziet een nee als gevaar en gaat automatisch sussen. Je kunt dus people pleasen zonder dat er een stressreactie achter zit, bijvoorbeeld uit gewoonte. Of een van beide bij jou speelt, voel je aan wat er in je lijf gebeurt als je nee overweegt.

Kun je fawnen als zzp'er zonder dat je het doorhebt?

Ja, en als zzp'er gebeurt dat vaak, omdat het van buiten op klantgerichtheid lijkt. Niemand zegt iets als je steeds meegeeft, dus de klant merkt het niet en jij ook niet. Je merkt het pas aan de gevolgen: avonden doorwerken, tarieven die zakken en een gevoel van wrok. Kijk terug naar je laatste drie klantcontacten en vraag je af wat je zelf wilde.

Hoe zeg ik nee tegen een klant zonder dat het onaardig overkomt?

Je zegt nee door kort, vriendelijk en zonder lange uitleg te zijn. Bedank de klant, benoem wat je wel kunt en laat het daarbij. Bijvoorbeeld: "Dit past niet bij mijn werk, maar bedankt voor je vertrouwen." Excuses en een stapel redenen maken het juist zwakker, want dan nodig je de ander uit om te onderhandelen. Een nee hoeft niet hard te zijn om duidelijk te zijn.

Wat doe ik als ik na een klantgesprek altijd uitgeput ben?

Kijk eerst waar de energie wegging: tijdens het gesprek zelf of in wat je daarna nog bijgaf. Uitputting na een klantgesprek is een signaal dat je jezelf hebt aangepast. Plan na zulke gesprekken een kwartier zonder scherm en noteer wat je eigenlijk had willen zeggen. Blijft de vermoeidheid weken duren, bespreek dat dan met je huisarts.

Kan ik fawning afleren zonder therapie?

Voor lichte patronen in je werk lukt dat vaak, omdat je de gewoonte aanpakt en niet de oorzaak. Het gaat stap voor stap en het helpt als je terugkijkt op wat je al probeerde. Zit er trauma achter of voel je je er ziek van, dan is een psycholoog de juiste plek. Coaching kan daar naast of na komen, maar vervangt het niet.